بحران سالمندی نخواهیم داشت، گفتگویی با دکتر محمد میرزایی

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه آرمان، 30 اردیبهشت ماه 1397.

امروز روز ملّی جمعیّت است، سیاست‌های جمعیّتی ایران در سال‌های بعد از انقلاب اسلامی دستخوش تغییرات بسیار زیادی بوده و در هر برهه‌ای جمعیّت‌شناسان در تلاش بودند با همکاری مدیران و دولتمردان سیاست‌های درست جمعیّتی را در اختیار آنها قرار دهند تا بتوان با سیاست‌های درست جمعیّتی در راستای توسعه گام برداشت. محمّد میرزایی، استاد جمعیّت‌شناسی دانشگاه‌ تهران در گفت‌وگو با «آرمان» در ارتباط با مسائلی مانند بحران سالمندی و رشد جمعیّتی در ایران می‌گوید: «مبحثی تحت‌عنوان بحران سالمندی در آینده نداریم، احتمالاً در ارتباط با حضور ۱۶‌درصدی سالمندان در دهه‌ی آینده در کشور دچار چالش خواهیم شد، امّا این چالش‌ها قابل‌حل هستند. بحران اصلی جوانان دهه‌ی شصتی هستند که امروز نیازمند مسکن و اشتغال‌اند. بنابراین، بهتر است مسئولان از منفی‌بافی در ارتباط با آینده دست بردارند و با توجّه به رشد ‌جمعیّتی معقول به فکر ایجاد اشتغال و ساخت مسکن و تأمین نیازهای ‌اوّلیه‌ی متولّدان این دهه باشند. در صورت پاسخ‌دهی به نیازهای متولّدان دهه‌ی ۶۰ آنها بیش از گذشته کشور را در مسیر توسعه و پیشرفت قرار می‌دهند و زمینه را برای پیشرفت و توسعه‌ی همه‌جانبه‌ی کشور فراهم می‌کنند، اقداماتی که کشور همواره به آنها نیازمند است».

ادامه نوشته

سالخوردگی جمعیّت پیامد گریزناپذیر تجربه‌ی گذار جمعیّت‌شناختی است، گفتگویی با دکتر حاتم حسینی

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت دموگرافی، http://www.demography.ir.

سالخوردگی جمعیّت فرایندی طبیعی و برساخته از تجربه‌ی گذار جمعیّت‌شناختی است. متأسّفانه، در سال‌های اخیر برخی با بزرگنمایی ظهور و بروز آن به‌عنوان یک رویداد جمعیّتی غیرعادّی، این باور را در جامعه القاء کرده‌اند که کشور با یک بحران جمعیّتی مواجه شده است! در نتیجه، موضوع اخیر مستمسکی شد برای غفلت از فرصت طلایی و تاریخی دریچه‌ی جمعیّتی و ناکامی در بهره‌برداری از قابلیّت‌های بالقوّه‌ی آن و نیز توجیه عملکرد ضعیف دولت‌ها در ایجاد فرصت‌های شغلی جدید. حامیان افزایش موالید، تنها راه‌حلّ ممکن برای مقابله با آثار و پیامدهای ناشی از پدیده‌ی سالخوردگی جمعیّت را افزایش باروری می‌دانند. افزایش موالید اگرچه تا حدودی نسبت سالخوردگان در جمعیّت را کاهش می‌دهد ولی تغییری در جهت کاهش شمار سالخوردگان ایجاد نمی‌کند. بنابراین، به جای شتابزدگی در سیاست‌گذاری، باید طوری عمل کنیم که از طرفی از دریچه‌ی جمعیّتی نهایت استفاده را در جهت رشد و توسعه‌ی کشور ببریم و انفجار جمعیّتی را به پاداش جمعیّتی تبدیل کنیم. از سوی دیگر، ‌استراتژی‌های مناسبی برای ارتقای سطح باروری به‌منظور جلوگیری از تهدیدهای بالقوّه‌ای آن به‌کار بگیریم. آنچه در ادامه می‌خوانید، گفت‌و‌گوی بسنا با دکتر حاتم حسینی دانشیار جمعیّت‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا و مدیر دفتر منطقه‌ی غرب انجمن جمعیّت‌شناسی ایران است.

 

ادامه نوشته

رشد کمّی و کیفی جمعیّت در گرو رونق و عدالت اقتصادی، گفتگویی با دکتر محمدجلال عباسی شوازی

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه اطلاعات، 7 خردادماه 1397.

بخش مهمّی از توسعه‌ی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جوامع در اثر سیاست‌گذاری‌ها و اهداف مرتبط با جمعیّت شکل می‌گیرد. جمعیّت‌شناسان با تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم بر رشد و حرکت جمعیّت به‌دنبال دستیابی به اهداف برنامه‌ریزی‌شده‌اند. این برنامه‌ریزی‌ها که می‌تواند بر توزیع سنّی، جنسی، الگوهای زناشویی، سلامت و توزیع جغرافیایی افراد یک کشور تأثیر بگذارد، زیرمجموعه‌ی سیاست‌های رفاه اجتماعی در کشورهاست. اهمیّت برنامه‌ریزی‌های جمعیّتی موجب شده است تا سازمان ملل هم از سال ۱۹۶۳ هر پنج سال یک‌بار دیدگاه‌ها و سیاست‌های جمعیّتی دولت‌ها را گردآوری و اهداف توسعه‌ای بین‌المللی توافق‌شده را دیده‌بانی کند و داده‌ها را در پایگاه داده‌های سیاست‌های جمعیّتی جهانی قرار دهد. در کشور ما نیز سیاست‌گذاری جمعیّتی با توجّه به شرایط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و … برنامه‌ریزی و به‌کار گرفته می‌شود. افزایش جمعیّت در سال‌های آغازین انقلاب و تشویق به فرزندآوری کم‌تر در دهه‌های بعدی، از جمله این سیاست‌گذاری‌ها بوده‌اند. در سال ۱۳۹۶ مؤسّسه‌ی مطالعات و مدیریّت جامع و تخصّصی جمعیّت کشور در پژوهشی به بررسی روند تحوّلات جمعیّتی و تحلیل ابعاد مختلف پویایی جمعیّت در کشور پرداخت و تصویری از وضع موجود و تحوّلات آینده‌ی جمعیّتی کشور ارائه کرد. آنچه از نظر می‌گذرانید، گفت‌وگوی دکتر محمّدجلال عبّاسی شوازی، استاد جمعیّت‌شناسی دانشگاه تهران و رئیس مؤسّسه‌ی مطالعات و مدیریّت جامع و تخصّصی جمعیّت کشور با روزنامه‌ی اطّلاعات است.

ادامه نوشته

باروری زنان در سراسر جهان کاهش چشمگیری یافته است

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: خبرگزاری های مختلف

 تعداد بارداری زنان در سراسر جهان به طرز چشمگیری کاهش داشته و شماری از کشورها را با امکان کاهش جمعیت مواجه کرده است.

 گروه تحقیقاتی دانشگاه واشنگتن در آمریکا با مطالعه آمار بارداری در کشورهای مختلف جهان و روند تغییرات آن در چند دهه اخیر نتیجه گرفته است که بین سال های ١٩٥٠ تا ٢٠١٧، تعداد فرزندان متولد شده از هر زن در طول عمر او از متوسط ٤.٧ فرزند در ابتدای این دوره به ٢.٤ فرزند کاهش یافته و تقریبا نصف شده است.

ادامه نوشته

مهاجرت فرزندان و احساس تنهایی والدین سالمند روستایی

نوشته شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: ضرغامی، حسین و محمودیان، حسین، 1395، مهاجرت فرزندان و احساس تنهایی والدین سالمند روستایی (نمونه: مناطق روستایی شهرستان بردسکن)، فصلنامه روانشناسی سلامت، دوره 5، شماره 19.

برای دریافت اصل مقاله می توانید اینجا را کلیک کنید.

مقدمه: تنهایی از جمله مسایل اساسی سالمندان میباشد که عوامل بسیاری در بروز یا تشدید آن دخیل هستند. هر عاملی که در کاهش شبکه خویشاوندی و یا دسترسی به آن تاثیرگذار باشد همچون مهاجرت فرزندان، میتواند جزء عوامل موثر مد نظر قرار گیرد. در مورد مهاجرت به عنوان پدیدهی رایج در بیشتر روستاهای ایران بسیار تحقیق شده اما به این سوال اساسی که این مهاجرتها چه پیامدهایی بر افراد باقیمانده در روستا بر جای میگذارد، کمتر پاسخ داده شده است. روش: جهت پاسخ به سوال تحقیق، روستاهای شهرستان بردسکن که در آن اغلب خانوادهها با تعدادی یا تمام فرزندان مهاجر مواجه هستند به عنوان منطقه هدف انتخاب گردید. روش کلی کار به صورت کمی و با استفاده از پرسشنامه طراحی شده بر مبنای پرسشنامههای استاندارد احساس تنهایی دانشگاه کالیفرنیا و مقیاس دییونگ جیروالد صورت پذیرفت. تعداد 357 سالمند ساکن در روستا که حداقل دارای یک فرزند در حال حاضر زنده بودند، مورد مصاحبه ساختمند یا منظم قرار گرفتند. پاسخگویان به شیوه نمونهگیری چند مرحلهای و ترکیبی از روشهای خوشهای و تصادفی ساده از 9 روستا انتخاب شدند. یافته¬ها: نتایج نشان داد که مهاجرت فرزندان اثر قابل توجهی بر احساس تنهایی والدین سالمند دارد و این اثر حتی با کنترل دیگر متغیرها همچنان باقی میماند. متغیرهای دیگر شامل وضعیت سلامت عمومی، وضعیت تاهل، وضعیت مالی و جنس سالمند نیز اثر معناداری بر بروز احساس تنهایی سالمندان ساکن در مناطق روستایی تحت مطالعه وارد میآورند. این متغیرها در مجموع حدود نیمی از تغییرات احساس تنهایی پاسخگویان را تبیین مینمایند.

واژگان کلیدی: احساس تنهایی، سالمند، مهاجرت، شبکه اجتماعی خانوادگی، بردسکن

تغییرات جمعیتی و تحقیقات بازار

نوشته و تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: http://exit-group.co.ir

 بسیاری از افراد یا شرکت ها به فکر ارایه محصولات و خدمات به مشتریان هستند و بر همین اساس به تولید همت می گمارند. عمده تولیدات و خدمات در نهایت باید به مصرف افراد و خانوارها به عنوان واحد نهایی اقتصادی برسند. افراد عنصر تشکیل دهنده جمعیت در هر جامعه‌ای به حساب می‌آیند و به این  ترتیب، تغییرات مربوط به جمعیت، آثار و پیامدهای مهمی بر مصرف و در نهایت، تولیدات خواهد گذاشت. تولیداتی که به تغییرات مصرفی توجهی نداشته باشند در نهایت بدون مشتری باقی خواهند ماند و شکست خواهند خورد. موضوع این است که تغییرات جمعیتی به آرامی و بدون تغییرات سریع خود را نشان خواهند داد و به همین جهت، بسیاری از تولیدکنندگان از وقوع آنها بی خبر می مانند.

ادامه نوشته

افق نگران کننده سالمندان از پشت پنجره جمعیتی ۱۴۳۰، گفتگویی با دکتر حسین ضرغامی

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه قدس، 23 دیماه 1396. http://qudsonline.ir،

سی‌ام اردیبهشت ۱۳۹۳ «رهبر معظم انقلاب سیاست‌های کلی جمعیت» را ابلاغ کردند. در این سیاست‌ها بر مواردی همچون ترویج تشکیل خانواده، کاهش سن ازدواج، افزایش نرخ باروری، حمایت از زوج‌های جوان، تحکیم بنیان خانواده، تربیت نسل صالح و کارآمد، ایجاد اشتغال مؤثر و مولد و توسعه روستایی تأکید شده است.

قدس آنلاین- سی‌ام اردیبهشت ۱۳۹۳ «رهبر معظم انقلاب سیاست‌های کلی جمعیت» را ابلاغ کردند. در این سیاست‌ها بر مواردی همچون ترویج تشکیل خانواده، کاهش سن ازدواج، افزایش نرخ باروری، حمایت از زوج‌های جوان، تحکیم بنیان خانواده، تربیت نسل صالح و کارآمد، ایجاد اشتغال مؤثر و مولد و توسعه روستایی تأکید شده است. این درحالی است که با وجود تلاش‌های چشمگیر متولیان، همچنان بحث سیمای جمعیتی کشور دغدغه‌ای جدی در حوزه توسعه و برنامه ریزی جامعه محسوب می‌شود.

ادامه نوشته

توزیع نرمال داده ها و راه های تشخیص آن

نوشته و تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت های مختلف

 داده ها می توانند به طریقه های مختلفی “توزیع” (Distribute)  یابند. موارد بسیاری وجود دارد که داده ها میل به جمع شدن در اطراف مقدار وسطی دارند بدون این که به چپ یا راست تمایل داشته باشند، و در اصطلاح به “توزیع نرمال” نزدیک می شوند. موارد بسیاری از توزیع نرمال تبعیت می کنند:

 

ادامه نوشته

اندازه های گرایش به مرکز و اندازه های موقعیت

نوشته و تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت های مختلف

 کارکرد کلی آمار در ساده کردن انبوه بزرگی از داده ها می باشد. ما نیازمند گزاره‌هایی هستیم که 1- اطلاعاتی درباره مقدار جایگاه مورد نظر ارائه دهد 2- مقادیری را که فعلاً نامربوطند، حذف کنند و 3- با کارایی معقولی معرف دقیق کلیت داده ها باشد. اما پیداست که هیچ مقدار واحدی به حد کافی از انعکاس تمام خصوصیات جایگاه توزیع بر نمی آید بلکه فقط می تواند یکی از خصوصیات آن را منعکس کند. هر مقداری از توزیع را می توان به مثابه معرفی کل به کار برد به شرطی که جایگاه آن، در آرایش کامل داده ها مشخص باشد اما عملاً همه مقادیر و لو با معین بودن معرف‌بودنشان، کارایی یکسانی ندارند. تقریباً مناسب ترین و سودمندترین مقادیری که می توان از جدول داده ها استخراج کرد بر دو نوع هستند: 1. مقادیر انتهایی یا حداقل و حداکثر و 2. مقادیر مرکزی یا نماینده که به متوسط ها معروفند.

ادامه نوشته

نمودارهای آماری مختلف و کاربرد آنها

نوشته و تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت های مختلف

 مقدمه

 از دیرباز استفاده از نمادها و اشکال گوناگون برای انتقال اطلاعات و دانش در میان انسان‌ها رواج داشته است. از نقش و نمادهای کنده‌کاری‌شده روی دیواره‌های غارها گرفته تا استفاده از نمادهای قبیله‌ای دلالت بر جایگاه تصاویر و دیدن در میان بشر دارد. بعضی از این تصاویر انصافاً شباهت زیادی به نمودارها دارند. خط (مانند خطی میخی) هم نوعی بصری‌سازی به شمار می‌رفت که طی سالیان دراز به شکل امروزی درآمده است.

ادامه نوشته

باروری کل ایران افزایش یافت

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت خبرگزاری ایسنا ۱۱ آذر ۱۳۹۶

براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٥ «میزان باروری کل ایران» رقمی برابر با ۲.۰۱ فرزند محاسبه شد. این شاخص براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٠ برابر ۱.۸ فرزند محاسبه شده بود.  به گزارش ایسنا، ‌ براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٥ «میزان باروری کل»، ایران رقمی برابر با ۲.۰۱ فرزند محاسبه شد. این شاخص براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٠ برابر ۱.۸ فرزند محاسبه شده بود.  میزان باروری کل ایران برای نقاط شهری کمتر از سطح جانشینی و برابر ۱.۸۶ فرزند و در نقاط روستایی بالاتر از سطح جانشینی و برابر ۲.۴۸  فرزند به دست آمد.  حداقل میزان باروری کل مربوط به استان گیلان با رقم ۱.۳۸ و حداکثر آن مربوط به استان سیستان و بلوچستان با مقدار ۳.۹۶  فرزند است. این شاخص برای استان تهران برابر ۱.۵۶ فرزند محاسبه شد.  استان‌های گیلان، مازندران و تهران به ترتیب با ارقام ۱.۳۸ و ۱.۵۱ و ۱.۵۶ حداقل میزان باروری و استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خراسان شمالی و هرمزگان به ترتیب با مقدار ۲.۶۹، ۲.۸۵، ۲.۸۴  و ۲.۶۴ فرزند، بالاترین میزان باروری را در کشور به خود اختصاص داده‌اند.  میزان باروری کل در همه استان‌های کشور، به غیر از استان گیلان، نسبت به دوره‌های سه ساله قبل، افزایش یافته است. در مجموع، میزان باروری کل در ١٧ استان بالاتر از میانگین باروری کل کشور بوده و ١٤ استان نیز باروری پایین تر از میانگین کشوری داشته‌اند.

الگوی سنی باروری نشانگر افزایش میزان باروری در سنین ٣٩-٣٠ ساله و ١٩-١٥ ساله است. این تغییر از یک‌سو بیانگر جبران باروری تاخیری و از دیگر سو پیش‌رسی ازدواج و باروری سنین پایین تر از ٢٠ سال بوی‌ژه در نقاط روستایی را نشان می‌دهد.  میزان باروری ویژه سنی ١٥-١٩ ساله تا ٤٠-٤٤ ساله کل کشور اندکی افزایش یافته است. افزایش باروری به ترتیب در گروه‌های سنی ٣٥-٣٩ ساله، ٣٠-٣٤ ساله و ١٥-١٩ ساله زنان شهری مشهود است. بیشترین افزایش در باروری ویژه سنی ٣٥-٣٩ ساله زنان شهری صورت گرفته است. این تغییر الگوی سنی سهم بسزایی در رسیدن میزان باروری کشور به سطح جانشینی را داشته است. در نقاط روستایی، بیشترین افزایش باروری در گروه سنی ١٥-١٩ ساله مشاهده می‌شود. سطح باروری در ایران در سال های اخیر روند افزایشی آرام داشته است.  الگوی سنی باروری در سال‌های اخیر از الگوی زودرس فرزندآوری به سمت الگوی دیررسی فرزندآوری در حال تغییر بوده است. 

تأثیر تحولات جمعیتی بر آینده اقتصاد و بازارهای جهانی

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت خبرگزاری ایلنا ۱۳۹۳/۰۸/۰۴

 سازمان‌های مختلف بین‌المللی و از جمله گروه " مشاورین راهبردی رونالد برگر " درآلمان در مجموعه بررسی‌های خود در مورد مهم‌ترین روند‌های تأثیرگذار بر جهان در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ الی ۲۰۳۰ به هفت اَبَرفرآیند(Mega Trends) دست یافتند که وضعیت جهان را در همه زمینه‌ها، از جمله اقتصاد و تجارت، دستخوش تغییر خواهد کرد. این اَبَرفرآیند‌ها عبارت‌اند از: تغییرات جمعیتی، رشد جهانی شدن و جابه‌جایی بازارها، کمبود منابع طبیعی، چالش‌های مربوط به تغییرات آب‌وهوا، پویایی روزافزون فناوری و ابداعات(کاهش هر چه بیشتر فاصله تغییرات)، دانش‌بنیان شدن جامعة‌ جهانی، و مشارکت در مسئولیت‌های جهانی. در ذیل به آثار تحولات جمعیتی به ویژه از منظر یک بنگاه اقتصادی نظر می‌اندازیم.

ادامه نوشته

جداول فراوانی تک متغیره

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت ها و منابع مختلف آماری

 پس از گردآوری داده‌ها و بررسی صحت و درستی آنها، معمولا در اولین گام به ارایه آنها به صورت جداول آماری یا جداول فراوانی اقدام می شود. مطالعه و درک مجموعه عظیمی از داده های منفرد خام دشوار است و نتیجه ای از آن حاصل نمی‌گردد لذا باید آنها در به صورت مرتب و منظم گروه‌بندی یا دسته‌بندی گردند و در جدول فراوانی ارایه شوند. در واقع، معمولا تعداد داده ها در یک بررسی آماری زیاد است و مطالعه ی آن ها به صورت خام دشوار می باشد. برای بررسی و تجزیه و تحلیل داده ها، ابتدا آن ها را طبقه بندی کرده و در یک جدول تنظیم می کنیم. این نوع جداول را جدول های آماری می گوییم. از متداول ترین جداول آماری، جدول فراوانی است.

ادامه نوشته

درباره نمودار پارتو

نوشته و تهیه شده (ترجمه) توسط: حسین ضرغامی

 منبع: سایت های مختلف

نمودار پارتو حقایق مورد نیاز برای تعیین اولویت را فراهم می کند. این نمودار اطلاعات را سازماندهی و نمایش می دهد تا اهمیت نسبی مشکلات یا علل مختلف را نشان دهد. این نمودار شکلی از نمودار عمودی است که موارد را به ترتیب قرار می دهد (از بالاترین به پایین ترین) نسبت به برخی از اثرات قابل اندازه گیری مد نظر مثل: فراونی، هزینه و یا زمان.

ادامه نوشته

ضريب آلفاي کرونباخ؛ مفاهيم، کارکرد و شيوه هاي نوين آن

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: http://www.measurement.blogfa.com/post-678.aspx

 چکيده :

 بي شک همه ي ما درطول دوران زندگي خود حداقل يکبار پرسشنامه پرکرده ايم. تا بحال ازخود پرسيده ايد که اين پرسشنامه ها چگونه تهيه مي شوند و نيز معياري براي بررسي ميزان قابليت اطمينان آنها وجود دارد يا خير؟ بديهي است که چنين مقياسي وجود دارد، چرا که بسياري از بررسي ها ي آماري درسطوح وسيع ابتدا درقالب پرسش نامه پايه گذاري مي شوند، پس مي بايست ملاکي براي نظارت  بر قابليت  اعتماد  آنها  وجود داشته باشد.

ادامه نوشته

آزمون های نرمال بودن برای تحلیل های آماری

نوشته شده (ترجمه) توسط: حسین ضرغامی

 زمینه

 خطاهای آماری در ادبیات علمی معمول هستند و حدود 50 درصد از مقالات منتشر شده دست کم یک خطا دارند. بسیاری از فرایندهای آماری همچون همبستگی، رگرسیون، آزمون T، و تحلیل واریانس یعنی آزمونهای پارامتری بر مبنای فرض توزیع نرمال یا توزیع گاوسی هستند به این معنا که جمعیتی که داده ها از آنها گرفته شدهاند، توزیع نرمال دارند. فرض نرمال بودن به ویژه زمان انجام فواصل مرجع برای متغیرها حیاتی هستند. نرمال بودن و فروض دیگر باید جدی گرفته شوند. زمانی که این فرضیات برقرار نیستند ناممکن است که نتایج دقیق و قابل اعتماد در مورد واقعیت به دست آوریم.

ادامه نوشته