نوشته و تهیه شده (ترجمه) توسط: حسین ضرغامی

 منبع: سایت های مختلف

نمودار پارتو حقایق مورد نیاز برای تعیین اولویت را فراهم می کند. این نمودار اطلاعات را سازماندهی و نمایش می دهد تا اهمیت نسبی مشکلات یا علل مختلف را نشان دهد. این نمودار شکلی از نمودار عمودی است که موارد را به ترتیب قرار می دهد (از بالاترین به پایین ترین) نسبت به برخی از اثرات قابل اندازه گیری مد نظر مثل: فراونی، هزینه و یا زمان.

در سال 1897 ویلفرد پارتو ''اقتصاددان ایتالیای1848-1923 فرمولی ارائه کرد که نشان می داد توزیع درآمد ناهموار است. او درآمد فردی را روی محور افقی و جمعیت رابر روی محور عمودی نشان داد و دریافت که تعداد اندکی از مردم دارای درآمد زیاد و اکثرافراد جامعه دارای درآمد اندکی هستند، نمودار زیر بیانگر این فرمول است. براساس اصلی که وی در اقتصاد اجتماعی بیان کرد، حدود 80 درصد نتایج از20درصد علل ناشی می شود. به عبارت دیگر اگرچه برای مسائل موجود، علل بسیار زیادی وجود دارد ولی تعداد کمی حائز اهمیت است . برای مثال، در حوزه اجتماعی، برای جرایم مثل دزدی یا انحرافات جنسی، متوجه می‌شویم که مثلا، بیکاری عامل بسیار مهم و منشاء اصلی این مشکلات می‌باشد هر چند می‌توان بیش از 10 علت یا بیشتر را هم نام برد. در تحلیل رگرسیون چندگانه هم می‌توان به نوعی این موضوع را دید آن جا که میزان تبیین واریانس متغیر وابسته توسط مهمترین عوامل مشخص می‌شود. آن چه پارتو روی این نکته توجه کرد، که اگر شما یک ، دو یا سه عامل اصلی را درنظر بگیرید درباره اکثریت عاملها فکر کرده اید،بدین طریق نمودار پارتو در سا1897 به وجود آمد، یک تئوری مشابه به صورت نموداری توسط لورنز ''اقتصاددان آمریکایی '' در سال 1907 ارائه شد. هردو محقق اشاره داشتند که بیشترین سهم درآمد یا ثروت توسط افراد بسیار کمی از مردم نگهداری می شود، بعدها در زمینه کیفیت دکتر ژوزف جوران در سال1954 روش نموداری لورنز رابه عنوان فرمولی برای تقسیم بندی مسائل کیفی به مشکلات اساسی معدود و مشکلات جزیی بسیار به کار گرفت و این روش را تجزیه و تحلیل پارتو نامید.

 اصل پارتو بیان می کند که وقتی عوامل متعددی بر یک وضعیت تاثیر می گذارند، عوامل اندکی بیشترین تاثیر را خواهند داشت. اصل پارتو پدیده ای را توصیف می کند که در آن 80 درصد تغییرات مشاهده شده در هر نوع فرایندی تنها توسط 20 درصد از علل توضیح داده می‌شود. قرار دادن عوامل در فرایند نزولی فراوانی باعث می شود که مشکلات بیشتری را شناسایی کنید که بیشترین اهمیت را داشته باشند و یا علت هایی که به نظر می رسد بیشترین تاثیر را در تغییرات داشته باشد. بنابراین، یک نمودار پارتو به تیم کمک می کند تا تلاش های خود را در جایی که می توانند تاثیر بالقوه داشته باشند، متمرکز کنند. نمودارهای پارتو به تیم کمک می کند تا بر تعداد کمی از مشکلات واقعا مهم و یا علل آنها تمرکز کنند. آن برای تعیین اولویت ها با نشان دادن مواردی که مهمترین مسائلی که باید مورد توجه قرار گیرند و یا به آنها توجه شود، مفید هستند. مقایسه مقادیر پارتو با یک وضعیت خاص در طول زمان می تواند تعیین کند که یک راه حل پیاده سازی فراوانی نسبی یا هزینه، می تواند آن مشکل یا علت را کاهش دهد یا خیر؟

اصل پارتو یا قانون ۲۰-۸۰ بیان می کند ۲۰ درصد از عوامل، ۸۰ درصد مسائل را می آفریند و ۸۰ درصد از عوامل سبب ۲۰ درصد از ۲۰ درصد مسایل هستند. البته بیش از آن که دقیقا این اعداد ثابت مد نظر باشند باید به مفهوم کلیدی این قاعده پی برد که اصل نابرابری بین علل و بروندادهاست. این قانون نشان می‌دهد که بین علل مختلف، اهمیت یکسانی برقرار نیست. این عدم تعادل می‌تواند به صورت 95 به 5 باشد یا 70 به 30 یا هر قاعده نابرابر دیگری. این موضوع که توسط ویلفرد پارتو اقتصاددان ایتالیایی مطرح شد، قانون اثبات شده علمی نیست ولی به طور معمول در بیشتر امور اجتماعی و اقتصادی صادق است.مثلاً گفته می شود حدود ۸۰ درصد ثروت جامعه در اختیار ۲۰ درصد افراد است. باز باید در نظر داشت که بین این 20 درصد پراهمیت هم نابرابری است مثلا ممکن اس 5 درصد آنها 60 درصد درآمد یا ثروت را در اختیار داشته باشند. این موضوع در مورد دیگر مفاهیم هم می‌تواند صادق باشد. نمودار پارتو نموداری است برای نشان دادن و دسته بندی اطلاعات تا معلوم شود چه علت هایی در شکل گیری معلول بیشترین نقش را دارند.

نمودار پارتو را می توان به عنوان اولین قدم برای ایجاد بهبود در محیط کاری به کار برد. با یک نگاه به نمودار پارتو تمام افراد می توانند ببینند که دو یا سه عمل بیشترین مسایل را بوجود آورده اند و تعداد زیادی از عوامل نقش بسار کمی در ایجاد مشکلات داشته اند. بنابر این پایه ای برای فهم و درک مشترک بین افراد گروه ایجاد شده و تعریف اهداف دقیق برای دستیابی به میزان مشخص از بهبود مسیر می گردد. تجربه نشان داده است که به نصف رساندن مهمترین عامل، بسیار ساده تر از کاهش اندک در میزان یک عامل کم اثر است. در حالی که تأثیر آن ها بر روی کیفیت و بهبود، درست برعکس خواهد بود. این نمودار به صاحبان کسب و کار کمک می‌کند تا با اعمال کمترین تغییرات در منابع و فرآیند تولید، بیشترین سود ممکن را به دست آورند. با استفاده کارا از منابع، یک بنگاه تولیدی می‌تواند در عین کنترل هزینه‌ها، سودش را افزایش دهد.

 نمودار پارتو یک نمودار میله ای است که علل مشکلات به وجود آمده را با فراوانی آن مقایسه می کند، در نمودار پارتو از زوایای مختلف می توان به یک مساله نگاه کرد و سپس به حل آن پرداخت از جمله:

کیفیت : نواقص ، عیوب ، خرابیها، شکایات ، موارد برگشتی و تعمیرات

هزینه : مقدار زیان ، گرانی

خرید وفروش :انبارداری ، اشکال در پرداخت ، تاخیر در تحویل ;

ایمنی : حوادث ، اشتباهات ، شکستگی در حمل و نقل ;

اپراتور: شیفت ، گروه ، سن ، تجربه و مهارت ، اشخاص ;

ماشین : ماشینها، تجهیزات ، ابزار، ساختار، مدل ، اسبابها;

چگونگی رسم نمودار پارتو:

برای رسم نمودار پارتو انجام مراحل زیر ضروری است:

 مرحله اول : ابتدا مشخص کنید که کدام مسائل برای رسیدگی هستند و چطور اطلاعات وداده ها را باید جمع آوری کرد.
الف - تصمیم بگیرید کدام مسائل را می خواهید رسیدگی و برطرف کنید، مثال مواردنقص ، زیانهای پولی ، حوادث قابل اتفاق .

ب - مشخص کنید که چه داده هایی لازم است جمع آوری شود و چطور آنها را طبقه بندی کنید، مثال باتوجه به موارد نقص ، فرآیند کار، ماشین ، کارگر و روش ، موارد غیرمهم وجزیی را تحت عنوان سایر طبقه بندی کنید.

ج - روش جمع آوری داده هاو دوره زمانی جمع آوری آن را مشخص کنید.

مرحله دوم : یک برگه کنترل ''برگه ثبت اطلاعات '' مناسب طراحی کنید.

مرحله سوم : بعد از علامت گذاری و ثبت موارد مشاهده شده در برگه کنترل فراوانی آنها رابه دست آورید.

مرحله چهارم : یک جدول توزیع فراوانی شامل تمام موارد فهرست شده ، ستونهای فراوانی ، فراوانی تجمعی ، درصد فراوانی

و درصد فراوانی تجمعی تهیه کنید

مرحله پنجم : جدول توزیع فراوانی را برحسب تعداد به ترتیب غیرنزولی مرتب کنید. لازم به ذکر است که مورد سایر، یا غیرو را در آخرین سطر جدول قرار دهید. مورد فوق نبایدخیلی بزرگتر از سایر موارد باشد.

مرحله ششم : یک محور افقی و دو محور عمودی رسم کنید:

الف - محور افقی : این محور را به تعدادی فواصل یکسان شامل تمام موارد، تقسیم بندی کنید.

ب - محور عمودی سمت چپ : این محور را از صفر تا n ''جمع کل داده ها'' مدرج کنید.

ج - محور عمودی سمت راست : این محور را از صفر ت100 ''درصد کل '' مدرج کنید.

مرحله هفتم : یک نمودار ستونی رسم کنید.

مرحله هشتم : منحنی فراوانی تجمعی ، منحنی پارتو را رسم کنید، برای این کار ارزشهای تجمعی را در بالای سمت راست ستون مربوط به هر طبقه با نقطه ای مشخص کرده وسپس این نقاط را به یکدیگر وصل کنید.

مرحله نهم : تمام اطلاعات ضروری را روی نمودار ثبت کنید:

الف - اطلاعات مربوط به نمودار شامل عنوان ، واحد، نام رسم کننده نمودار، موارد بامعنی و...
ب - اطلاعات مربوط به داده ها شامل دوره زمانی ، محل جمع آوری داده ها، موضوع ،جمع کل داده ها و...

 

نکاتی را که در رسم نمودار پارتو باید به آنها توجه کنید :

  • از نتیجه گیری فوری و بدون تحلیل اطلاعات بپرهیزید.
  • نوع اطلاعات به کار گرفته شده باید یکسان باشد . برای مثال تعداد خرابی بر اثر عوامل مختلف.
  • به منظور تحلیل و تفسیر بیشتر اطلاعات در مورد عوامل و مقوله ها ، میتوان نمودار های پارتوی دیگری برای هزینه، زمان و … مربوط به مقوله ها و موارد اصلی ترسیم کرد.
  • سعی کنید مقوله سایر را طوری ایجاد کنید که تعداد کل اقلام حدود ۵ تا ۱۰ مورد باشد .

در برنامه spss آن را می توانید از بخش آنالیز و کنترل کیفیت ترسیم نمایید.