مطالعات جمعیتی

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد - شماره ۲۶۸۶ ، ۱۳۹۱/۰۴/۲۱ http://www.donya-e-eqtesad.com/news/65255۴/

 محمدرضا اسدی *
اشاره: وقتی جمعیت جهان با به‌دنیا آمدن نوزاد فیلیپینی از هفت میلیارد نفر هم عبور کرد، بار دیگر روند افزایشی جمعیت به بحثی مهم و چالش‌برانگیز میان اقتصاددان‌ها، جامعه‌شناس‌ها، سیاست‌گذاران و غیره بدل شد.

البته این بحث چندان جدید نبود. قرن هفتم، باروخ اسپینوزا در کتاب رساله سیاسی خود نوشت که «هر مدینه‌ای جمعیت بیشتری داشته باشد، قدرت بیشتری خواهد داشت». اما قرن هجدهم میلادی، توماس رابرت مالتوس، اقتصاددان و جمعیت‌شناس انگلیسی عنوان کرد که اگر از روند شتابان افزایش جمعیت جلوگیری نشود، یا اصطلاحا سیاست‌های کنترل جمعیت پی گرفته نشود، بالاخره زمانی فراخواهد رسید که زمین گنجایشِ انسان را نخواهد داشت و دیگر نه‌تنها بحث قدرت در کار نخواهد بود، که اساسا مدینه‌ها از بیخ و بن ویران می‌شوند. سخنان مالتوس از پی انقلاب صنعتی و به خصوص رونق اقتصادی خیره‌کننده بریتانیا ایراد می‌شد. مالتوس همان زمان نیز مخالفانی از طیف‌های مختلف، از کلیساییان تا دانشمندان داشت. این بحث ادامه یافت، افراد مهمی آن را نقض کردند و افراد مهم دیگری به تایید آن دست زدند. مقاله پیش رو، بحث جمعیت را با در نظر داشتن چنین پیش‌زمینه‌ای، اما در گستره‌ای بسیار وسیع‌تر مطرح می‌کند و به طرح ایده موافقان و مخالفان کنترل جمعیت ــ یا بهتر، افزایش جمعیت ــ می‌پردازد.

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد - شماره ۲۶۸۶ ، ۱۳۹۱/۰۴/۲۱ http://www.donya-e-eqtesad.com/news/652553/

میثم هاشم‌خانی *

چند فرزند کافی است؟ دو، سه، چهار یا پنج فرزند؟ آیا تعداد بهینه فرزندان هر خانواده، برای دهک‌های درآمدی مختلف، متفاوت است؟ آیا اگر به این نتیجه برسیم که باید به هر قیمت ممکن نرخ رشد جمعیت کشور را افزایش دهیم، باید حتی خانواده‌ای با هشت فرزند را هم به تعداد فرزندان بیشتر تشویق کنیم؟ 
آیا اصلا «افزایش کمیت» جمعیت کشور به افزایش قدرت سیاسی و اقتصادی ایران منجر می‌شود یا افزایش «کیفیت جمعیت»؟ اگر می‌خواهیم سیاست‌هایی برای ارتقای «کیفیت جمعیت» کشور طراحی کنیم، «ریشه‌یابی علل مهاجرت جمعی از نخبه‌ترین جوانان ایرانی به کشورهای دیگر»، در کجای این سیاست‌ها قرار می‌گیرد؟ 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد - شماره ۲۶۸۶ ، ۱۳۹۱/۰۴/۲۱ http://www.donya-e-eqtesad.com/news/652553/

پرویز جلیلی*
اشاره: بسیاری از تحلیل‌گران اقتصاد معتقدند یکی از مهم‌ترین دلایل مشکلات کنونی اقتصاد ژاپن، یعنی یکی از علل اصلی بروز دهه‌های برباد‌رفته ژاپنی پس از توسعه خیره‌کننده این کشور، پیرشدن جمعیت آن بوده است.
برخی دیگر نیز هشدار داده‌اند که چین، با حفظ تمهیدات شدید کنترل جمعیت خویش قطعا تا سال 2050 به مشکل پیرشدن جمعیت برخواهد خورد. این ادعاها به ظاهر پشتیبانی اقتصادی دارد: جمعیت جوان بهره‌وری و قابلیت تولید بسیار بالاتری را برای کشور به ارمغان خواهد آورد، تا جمعیت پیر؛ به علاوه، جمعیتِ جوان بیشتر تقسیم کار بیشتر، قدرت سیاسی و نمادین افزون‌تر و چیزهای دیگری از دست را به بار خواهد آورد. اما آیا این حرف به معنای تاییدِ افزایش جمعیت است؟ آیا به‌خاطر هراس از پیرشدن جمعیت باید سیاست‌های کنترل جمعیت را وانهاد؟ مقاله پیش رو سعی می‌کند با چنین پرسشی سر و کار داشته باشد و از خلال نگاه‌کردن به سویه‌های مختلف افزایش جمعیت و نیز کنترل آن، نظرگاهی تقریبا کل‌نگرانه برای ما شکل دهد.

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد - شماره ۲۶۸۶ ، ۱۳۹۱/۰۴/۲۱ http://www.donya-e-eqtesad.com/news/652553/

تهیه و تنظیم: یاسر میرزایی

اشاره: فروردین‌ماه سال 1389 بود که، رییس‌جمهور برای اولین بار به طور رسمی اعلام کرد که سیاست‌های کشور باید به سمت تشویق برای افزایش جمعیت سوق پیدا کند. او گفت که با شعار دو بچه کافی است، مخالف است چون این شعار فرمول انقراض یک ملت است نه بقای آن. بعد از این اظهار نظر، کارشناسان به میدان آمدند و بحث‌ها در رابطه با درستی یا نادرستی این مساله در محافل علمی و خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها مورد بررسی قرار گرفت.
سیدرضا صالحی امیری، معاون پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی مرکز تحقیقات پژوهش‌های استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در همان زمان‌ها اعلام کرد که بر اساس تحقیقاتی که در مجمع تشخیص مصلحت نظام انجام شده، نباید شعار دو بچه کافی است کنار گذاشته شود و تئوری افزایش جمعیت در ایران با محاسبات دقیق علمی رد شده است. 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد - شماره ۲۶۸۶ ، ۱۳۹۱/۰۴/۲۱ http://www.donya-e-eqtesad.com/news/652553/

تهیه و تنظیم: مرضیه نوری

اشاره: در مطالعات جمعیت‌شناختی، سالمندی جمعیت به‌ این معناست که نسبت افراد سالخورده به کل جمعیت در حال افزایش باشد، به عبارت دقیق‌تر، جمعیت رو به سوی‌ سالمندی، جمعیتی است که بین 7 تا 14 درصد آن جمعیت‌ را گروه‌های سنی 65 ساله و بیشتر تشکیل دهند. این نسبت‌ در جامعه سالمند بین 14 تا 20 درصد و در جامعه سالخورده‌ 20 درصد و بیشتر است. بررسی‌های جمعیتی نشان می‌دهد که جمعیت جهان‌ رو به سالمندی می‌رود و این روند در آینده سریع‌تر خواهد بود. جمعیت ایران نیز همگام با جمعیت جهان رو به سالمندی می‌رود. برخی جمعیت‌شناسان بر این اعتقاد هستند که باید برای جلوگیری از وقوع پدیده سالمندی سیاست‌های افزایش جمعیت در کشور ترویج شود؛ ولی برخی دیگر چنین عقیده‌ای ندارند و می‌گویند «افزایش کیفیت» زندگی از «افزایش کمیت» جمعیت مهم‌تر است.