تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

نوشته شده توسط: فاطمه فریدونی

نوشته شده توسط: محمد تقی زاده مطلق

تحقیق کیفی برای درک و تبیین پدیده‌های پیچیده اجتماعی از داده‌های کیفی نظیر داده‌های حاصله از مصاحبه، مشاهده مشارکتی، مستندات، پرسشنامه و ... استفاده می‌کند. پیدایش تحقیق کیفی به وجود عامل انسانی مربوط می شود. در این روش برای دیدگاههای افراد مورد تحقیق ارزش قایل می‌شوند، محقق و تحقیق شونده با یکدیگر در رابطه متقابل در نظر گرفته می‌شوند، هم به توصیف می‌پردازد و هم تبیین و برای گردآوری داده به گفته‌ها و رفتارهای قابل مشاهده افراد تکیه می‌کند.

ویژگیهای تحقیق کیفی
• استفاده از داده‌های کیفی نظیرداده‌های حاصل از مشاهده، مصاحبه مشارکتی، اسناد و...

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

برگرفته شده از پایان نامه کارشناسی ارشد: دکتر رسول صادقی

تبيين ساختاري (فرضيه عدم امنيت‌هاي روانی- اجتماعی موقعيت گروه اقليت)

ايده اساسي اين فرضيه، ديناميك روابط اقليت و تأثير مستقل آن بر باروري مي‌باشد. اصطلاح گروه اقليت، كه گاهي اوقات اقليت ناميده مي‌شود، اغلب به عنوان هم معني گروههاي قومي، نژادي و مذهبي بكار مي‌رود. ورث[1] «در يك بيان جامعه شناختي، اقليت را به عنوان گروهي از افراد مي‌داند كه به خاطر ويژگيهاي جسماني و فرهنگي‌شان از سايرين جدا هستند و در جامعه‌اي كه آنها به شيوه متفاوت و منحصر بفرد زندگي مي‌كنند، خودشان را به عنوان مواردي از تبعيض جمعي[2] مشاهده مي‌كنند» (گولد و كولب، 1964: 433). از اينرو، در استفاده از لغت گروه اقليت، تمايزات تبعيض‌آميز مدنظر مي‌باشد.

نوشته شده توسط: دکتر حاتم حسینی

مالتوس نظريه‌ي خود را با طرح اين پرسش آغاز كرد كه اصولاً چه عواملي موجب پيشرفت و ترقي جامعه‌ي انساني است؟ چگونه و به چه ترتيب مي‌توان اين علل را پيش‌بيني كرد؟ از نظر مالتوس پاسخ به اين پرسش‌ها مستلزم پاسخ به دو پرسش ديگر بود؛ 1) چه عللي تا كنون مانع پيشرفت نوع بشر به سوي رفاه و خوشبختي شده است؟ 2) چقدر احتمال دارد كه تمام، يا بخشي از اين علل، در آينده از ميان برود؟ (Mccleary 1953). در پاسخ به پرسش اول، مالتوس يكي از علل بدبختي و عدم پيشرفت نوع بشر را تمايل و توانايي بيش از حد وي به توليدمثل مي‌دانست و مي‌گفت در موجودات زنده از جمله انسان يك تمايل دايمي به افزايش نوع خود، بدون توجه به مقدار غذايي كه در دسترس آن‌هاست، وجود دارد. اما از آنجا‌كه غذا براي زندگي انسان لازم است، جمعيت هيچ وقت نمي‌تواند جلوتر از عرضه‌ي عادي خوراك گام بردارد و افزايش يابد. از اين‌رو، بايد يك كنترل‌كننده‌ي قوي براي جلوگيري از افزايش جمعيت به كار افتد.

مطلب زیر نقل قولی است که به نظر مفید می رسد:

تا جائیکه می دانم بسیاری از مقالات تنها بدلیل اینکه در اسکوپ جاری مجله ها قرار نمی گیرند برگشت داده می شوند (رجکت می شوند) که با موضوعات اصلی و حوزه کاری مجله همخوانی ندارد. راه زیر به شما نشان می دهد با یک تحلیل ساده قادر خواهید بود مجله های مرتبط را انتخاب کرده و در بین آنها بهترین را گزینش نمایید:

الف - چند دسته کلید واژه 3 الی 4 تایی انتخاب نمایید: این دسته ها می توانند در برخی واژگان کلیدی فصل مشترک داشته باشند.

ب- با رفتن به سایت زیر اقدام به سرچ (با یکی از  گروه های کلید واژه مورد نظر) نمایید

همدان، دانشگاه بوعلی سینا، 19 و 20 مهرماه 1391

تغییرات باروری و مرگ‌ومیر و در نتیجه‌ی تجربه‌ی گذار جمعیت‌شناختی در ایران به گونه‌ای بوده است که هم‌اکنون کشور در آستانه‌ی ورود به دوره‌ی سوّم گذار جمعیت‌شناختی قرار گرفته است. گذار جمعیت‌شناختی و چالش‌های برساخته از آن بر همه‌ی ابعاد زندگی اقتصادی و اجتماعی جامعه‌ی ایران تأثیر گذاشته و خواهد گذاشت. تغییرات در ساختار خانواده، ‌موقعیّت زنان و کودکان و چگونگی کار و فعّالیت افراد تأثیر تعیین‌کننده و بدون ‌واسطه‌ای بر زندگی افراد جامعه خواهد گذاشت. این تغییرات شرایط بسیار مساعدی برای رشد و توسعه‌ی اقتصادی به طور بالقوّه فراهم کرده است. کاهش بی‌سابقه‌ی باروری و ثبات نسبی مرگ‌ومیر در سطح پایین باعث گذار در ساختار سنّی جمعیت ایران شده است. نسبت کمسالان در جمعیت تقلیل پیدا کرده و در مقابل به خاطر پایین ‌بودن نسبی سهم کهنسالان، سهم جمعیت واقع در سنین کار و فعّالیت اقتصادی در مقیاس بی‌سابقه‌ای افزایش یافته و موجد پدیده‌ای در اقتصاد جمعیت ایران شده که از آن با عنوان پنجره‌ی جمعیتی یاد می‌کنند. چنانچه این پدیده‌ به درستی مدیریّت و هدایت شود پاداش‌های جمعیتی بسیاری در زمینه‌ی رشد و توسعه‌ی اقتصادی خواهد داشت. با توجّه به تحوّلات صورت‌گرفته در ساختمان سنّی جمعیت ایران و آثار و پیامدهای آن، انجمن جمعیت‌شناسی ایران بر آن شد تا ششمین همایش خود را با عنوان "تحوّلات ساختار سنّی جمعیت و پیامدهای آن در ایران" با همکاری و میزبانی دانشگاه بوعلی سینا سازماندهی کند. در برگزاری این همایش، سازمان‌ها و نهادهای دیگری چون دانشگاه تهران، مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه، صندوق جمعیت ملل متّحد در ایران، مرکز آمار ایران، پژوهشکده‌ی آمار و سازمان ثبت احوال کشور همکاری و مشارکت دارند. زمان برگزاری همایش روزهای چهارشنبه و پنج‌شنبه 19 و 20 مهر ماه 1391 می‌باشد. علاقه‌مندان شرکت در این همایش، برای آگاهی از جزئیات بیش‌تر درباره‌ی محورهای همایش، چگونگی ثبت نام، زمان‌بندی همایش، و ... می‌توانند از وب سایت ویژه‌ی همایش دیدن کنند.

برگرفته شده از پایان نامه ارشد: دکتر رسول صادقی

فرضيه تأثير قومي/ فرهنگي، تبيين جايگزيني براي فرضيه مشخصه‌ها مي‌باشد كه بر اهميت نقش قوميت به عنوان يك عامل مستقل تأثيرگذار بر رفتار باروري تأكيد مي‌كند. تأثيرات قومي/ فرهنگي باروري، بازتاب نوسان گسترده‌اي از ابعاد هنجاري، ساختاري و رواني- اجتماعي موقعيت يك گروه در نظام قشربندي اجتماعي[1] مي‌باشد.

ديدگاه تأثيرات قومي/ فرهنگي (يا ساختاري/ هنجاري) فرض مي‌كند كه تركيب همگن و متجانس گروههاي قومي همراه با در معرض مجموعه‌اي از شرايط و تجارب يكسان قرار داشتن، موجب گسترش و دروني كردن ارزش‌ها و هنجارهاي جمعي مي‌شود و اين موجب مي‌شود كه باروري به عنوان بخشي از فرايند زندگي اجتماعي به وسيله نگرش‌ها، اعتقادات، پاداش‌ها و مجازات‌ها حمايت شود (اداي و تروواتو، همان: 411 به نقل از پارسونز 1969 و تورچي 1975).

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

اشاره: اين مقاله عنوان سخنراني دكتر حبيب‌اللّه زنجاني رئيس انجمن جمعيّت‌شناسي ايران است كه به مناسبت روز جهاني آمار و هفته‌ي آمار در تاريخ ۰۱/۰۸/۱۳۸۹ در مركز آمار ايران ارايه شده است.

صحبت درباره‌ي رابطه‌ای که بین دو موضوع کاملأ هم‌پیوند یعنی آمار و مطالعات جمعیّتی وجود دارد، آن هم در جلسه‌ای که حاضران در آن، خود از اعضاء خبره‌ي این دو عرصه‌ي علمی هستند کار ساده‌ای نیست. شاید این بحث را باید در دو جمله خلاصه کرد و جلسه را به طرح موضوع دیگری واگذار نمود و آن این که "آمار و مطالعات جمعیّتی رابطه‌ي تنیده‌ای با هم دارند که هیچ‌گاه نیز نمی‌توان آن دو را از هم جدا کرد". اگر آمار را از مطالعات جمعیّتی بگیرند، مطلب زیادی برای گفتن نخواهد داشت و اگر جمعیت را از آمار بگیرند به درخت بی‌برگ و باری تبدیل خواهد شد و مهم‌ترین کارکرد خود را که ابزار برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است، از دست خواهد داد. بررسی نگاره‌هايی که از انسان هوشمند (Homosapian) در غارهای اوّلیه‌ي زیستی باقی مانده است تصاویر ساده‌ای از انسان‌ها چه به صورت فردی و چه به صورت گروهی است، ولی گروهی که  تعداد آن‌ها همواره قابل شمارش است. اوّلین نگاه به این نگاره‌ها نشان می‌دهد که در ذهن انسان‌های اوّلیه‌ي هوشمند مفهوم جمعیّت و آمار شکل گرفته بوده و نحوه‌ي بیان این مفاهیم نیز به گونه‌ای بوده است که نمی‌توان گفت کدام یک بر دیگری مقدّم بوده است. نگاره‌های دیگری هم که در مورد حیوانات، درختان و گل و گیاه وجود دارد، همگی نشانه‌ي توجّه انسان به محیط پیرامونی و هستی‌های موجود در آن بوده که شاید محسوس‌ترین و ملموس‌ترین آن‌ها نیز انسان و تعداد آن بوده است. برای پرداختن به اصل موضوع شاید بتوان رابطه‌ي آمار و جمعیّت را در چند زمینه مورد بحث قرار داد:

 چکیده

جهانی شدن جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی و فردی افراد از جمله حوزه بهداشت و سلامتی را تحت تاثیر قرار داده است. افزایش تجارت و باز شدن بازار کشورها به تولیدات مختلف دیگر کشورها، افزایش تحرک و جابجایی افراد، بالاتر رفتن میزان انتقال عوامل بیماریزا، ازدیاد خطرات زیست محیطی و پیامدهای جهانی آن، افزایش مصرف رژیم‌های غذایی پرانرژی به همراه روند رو به گسترش سبک زندکی کم‌تحرک، روند رو به رشد چاقی و ازدیاد بیماریهای غیرارتباطی همچون بیماریهای قلبی-عرقی، سرطانها و دیابت، بالاتر رفتن آمار مصدومان و کشته‌شدگان سوانح به ویژه سوانح رانندگی و مواردی از این قبیل همه نشان‌دهنده تاثیر و تاثر جهانی شدن و بهداشت می‌باشند. در این مقاله، علاوه بر پرداختن به چنین موضوعاتی، از یک الگو و مدل تحلیل برای ارتباط جهانی شدن و بهداشت سخن به میان آمده است. در این الگو، نشان داده شده است که جهانی شدن چگونه و از طریق چه مکانیزمهایی بر روند‌های بهداشتی اثر می‌گذارد و خود از آن تاثیر می‌گیرد. در ادامه و با توجه به اینکه نقش سازمانهای بین‌المللی در روند جهانی شدن موثر بوده است به نقش سازمان بهداشت جهانی به عنوان یک سازمان تخصصی در حوزه بهداشت در سطح جهانی، به طور جداگانه پرداخته شده و از آمارهای بهداشتی سال 2011 این سازمان برای دستیابی به یک چشم‌انداز کلی از وضعیت و روند بهداشت در سطح جهانی، استفاده شده است. به طور خاص، به اهداف توسعه هزاره سازمان ملل و ارتباط آنها با حوزه بهداشت جهانی و میزان دستیابی یا احتمال دستیابی به آنها در سال هدف یعنی سال 2015 اشاره می‌شود.

کلید واژگان: جهانی شدن، سازمان بهداشت جهانی، میزان مرگ و میر کودکان و نوزادان، ایدز.  

*  دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران- ho.zarghami@gmail.com

پخش جمعيت در پهنه کره زمين، در طول زمان با دگرگونيهايي همراه بوده است. تا زمانهايي دراز انسان مقهور طبيعت بود و مکانهاي بسيار محدودي را به اشغال در آورده بود. تنها در جايي سکونت مي کرد که محيط، امکاناتي را براي زندگي انها فراهم اورد. نخستين تمدنهاي باستاني که اولين استقرارگاههاي انسان بوده اند در دره  رودخانه هايي مانند دجله و فرات، سند، نيل و ... ايجاد شده اند. هر چه توانايي انسان در دست اندازي بر محيط افزايش يافت، جمعيت بيشتر شد و قلمروهاي بيشتري به زير نفوذ انسان در آمد. امروزه همه قسمتهاي کره زمين توسط انسان شناسايي شده و به نحوي زير نفوذ انسان قرار گرفته است. اما باز هم جمعيت در همه جا يکسان پخش نشده است. تراکم جمعيت در بعضي جاها مانند شهرها 400 تا300 نفر در هکتار است، در حالي که پهنه هاي وسيعي از زمين عملاً بدون سکنه اند. عوامل گوناگوني در اين پخش نابرابر سهيم بوده اند که در  اينجا مورد بررسي قرار مي گيرند.

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

  منظور ماركس‏ و انگلس‏ از"ديكتاتورى پرولتاريا" چيزى جز"حاكميت طبقه كارگر" نبود اما عده‌اى از مخالفان ماركسيسم درست همين مفهوم را مهمترين عامل ناسازگارى ماركسيسم با دمكراسى ميدانند، بويژه‌ اين روزها كه دشمنان ماركسيسم و رهبران و مدافعان"جهان آزاد" براى رهايى از "شبح كمونيسم" ميكوشند از فرصت طلائى پيش‏ آمده منتهاى بهره‌بردارى را بكنند و هر طور شده ماركسيسم را هم در زير آوار فروپاشى"سوسياليسم موجود" دفن كنند. فراريان از زير پرچم انقلاب، براى بدست آوردن باصطلاح"مكانى در آقتاب"حاضرند دست بيعت حتى بسوى شيطان هم دراز بكنند، سخن گفتن از "حاكميت طبقه كارگر "كافى است تا عده‌اى تو را همچون دشمن قسم خورده آزادى و دمكراسى بنگرند. و اين نعل وارونه زدن چنان مد روز شده كه از عمله واكره سلطنت پهلوى، كه بيش‏ از نيم قرن در كشور ما به حرفه پر آب و نان سلاخى آزادى اشتغال داشته‌اند، گرفته تا ليبرال جماعتى كه در تمام تاريخ معاصر ايران جز موج سوارى و يافتن فرمولهائى طلائى براى تعديل مزاج رژيم‌هاى خودكامه سابق و لاحق، هنر ديگرى نداشته‌اند و كسانيكه با همه تلاشهاى؛ جسورانه شان براى آشتى دادن"سوسياليسم علمى" و اسلام  امام خمينى، بطور ناخواسته با تيپاى ولايت فقيه به صفوف اپوزيسيون پرتاب شدند و اكنون به جان آمده از فراق يار و ديار ميكوشند كارنامه گذشته‌شان را به ريش‏ ماركس‏ و لنين ببندند و يكبار ديگر و با نامى ديگر به دامن جمهورى اسلامى در آويزند: همه يك‌صدا "حاكميت طبقه كارگر" را مترادف با نابودى دمكراسى مى‌نامند. حرف تمام مخالفان رنگارنگ ماركسيسم را در اين باره ميتوان چنين خلاصه كرد: دمكراسى بدون برابرى حقوقى مردم،

آموزش و پرورش چيست؟

آموزش و پرورش چيست؟ چه مي كند؟ از آن چه انتظار داريم؟ براي اين سوأل ها، در فلسفه ها، مكتبها و نظامهاي مختلف آموزش و پرورش، پاسخهاي گوناگون و متفاوتي پيدا مي كنيم. بعضي ها تكيه بر نيازهاي پرورشي فرد مي كنند، بعضي ديگر هدفهاي اجتماعي را مقدم و اصل مي شمارند، برخي به جنبه آموزشي مي پردازند، و برخي ديگر ابعاد پرورشي را تأكيد مي كنند. قصد ما مقايسه و سنجش اين مكتبها و فلسفه ها نيست. نه مي خواهيم فقط از يك دريچه به جهان آموزش و پرورش نگاه كنيم، نه آنكه تعريفي بيابيم كه ظرها و آرمانهاي مكتب هاي مختلف فلسفي را يكجا متمركز سازد و دربرگيرد. منظور ما اين است كه ضمن روشن ساختن دامنه ي فعاليت آموزش و پرورش اهميت و ضرورت حياتي آن را بازگوئيم. آموزش و پرورش فعاليتي است مداوم، جامع، و براي همه، براي رشد و تكامل انسان، غناي فرهنگ،و تعالي جامعه.

نوشته شده توسط: حسین ضرغامی

توزیع آماری افراد برحسب خصوصیاتی از قبیل سن، جنس، وضع تأهل، وضع سواد و ... را چه می‌نامند؟

 الف  پویایی جمعیت            ب ساختار سنی جمعیت         ج  ترکیب جمعیت              د  تحلیل جمعیت

 بهترین روش آمارگیری جمعیت در صورتی که اطلاعات آن صحیح و کامل باشد کدام مورد است؟

 الف ثبت وقایع چهارگانه              ب سرشماری         ج  نمونه‌گیری                    د  پیمایش کیفی

نوشته شده توسط: دکتر حاتم حسيني

مقدّمه

در بخش اوّل اين نوشتار، ضمن اشاره‌‌اي كلّي به روش‌هاي پيش‌بيني جمعيّت و نيز ضرورت انجام پيش‌بيني‌هاي جمعيّت و نقش آن‌ها در نظام برنامه‌ريزي توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي، روش رياضي پيش‌بيني جمعيّت را همراه با ارايه‌ي مثالي بر مبناي نتايج سرشماري‌هاي 1375 و 1385 ايران معرّفي كردم. چگونگي محاسبه‌ي نرخ رشد سالانه‌ي جمعيّت و زمان لازم براي دو برابرشدن جمعيّت موضوعات ديگري بود كه به آن‌ها اشاره شد. در پايان، محدوديّت‌هاي روش رياضي پيش‌بيني جمعيّت را بيان كرديم. در بخش دوّم اين نوشتار، روش تركيبي پيش‌بيني جمعيّت، فرايند پيش‌بيني جمعيّت با روش تركيبي و داده‌هاي موردنياز براي كاربرد اين روش را همراه با ارايه‌ي يك مثال توضيح خواهم داد و در پايان جديدترين نرم‌افزارهاي جمعيّتي براي انجام پيش‌بيني‌هاي جمعيّت با روش تركيبي را معرّفي خواهم كرد.

نوشته شده توسط: دکتر حاتم حسینی

مقدّمه‌

اطّلاع و آگاهي از شمار،‌ تركيب سنّي و جنسي، توزيع جغرافيايي، وضع اشتغال و بيكاري، سواد و آموزش و ساير اطّلاعات مرتبط با جمعيّت همراه با ساير متغيّرهاي اقتصادي ـ اجتماعي از قبيل توليدات، تجارت، توزيع درآمدها و ... پايه و اساس هرگونه برنامه‌ريزي براي توسعه‌ي ملّي است، چرا كه پيش‌بيني نيازمندي‌هاي اوّليه‌ي هر جامعه از قبيل غذا، پوشاك، مسكن، بهداشت، تعليم و تربيت، اشتغال و ... مبتني بر آمارهاي جمعيّت است. از اين جاست كه موضوع پيش‌بيني‌‌هاي جمعيّت و آگاهي از شمار و تركيب سنّي و جنسي آن در آينده اهميّت مي‌يابد. طرّاحان و دست‌اندركاران برنامه‌هاي توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي ناگزير از توجّه به روابط متقابل موجود ميان متغيّرهاي مؤثّر در رشد و توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي هستند. به‌جرأت مي‌توان گفت مهم‌ترين متغيّري كه در برنامه‌ريزي به عنوان مبناي محاسبات در نظر گرفته مي‌شود جمعيّت، دگرگوني آن در گذشته و حال و پيش‌بيني تحوّلات آن در آينده است. رابطه‌ي ميان جمعيّت و برنامه‌ريزي توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي يك رابطه‌ي متقابل و دو سويه است. بنابراين، در طرّاحي و تدوين برنامه‌هاي توسعه‌ي ملّي همواره بايد به نقش و جايگاه عوامل جمعيّتي در طرّاحي و تدوين برنامه‌ها و نيز نقش برنامه‌هاي توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي در دگرگون‌كردن وضع جمعيّت‌ها توجّه داشت. با پيشرفت تكنيك‌ها و روش‌هاي آماري، از نيمه‌ي دوم قرن بيستم, موضوع پيش‌بيني جمعيّت از جهات مختلفي چون؛ پيش‌بيني كلّ جمعيّت، پيش‌بيني جمعيّت به تفكيك گروه‌هاي سنّي و جنسي، پيش‌بيني جمعيّت لازم‌التّعليم، پيش‌بيني جمعيّت شهري و روستايي و ... توسعه و گسترش زيادي پيدا كرده است. از آن‌جا كه افزايش جمعيّت تابع يك روش و رابطه‌ي ساده كه در تمام شرايط صادق باشد نيست و عوامل متعدّدي در آن تأثيرگذارند، مي‌توان گفت نتايج پيش‌بيني‌هاي جمعيّتي همواره از دقّت لازم برخوردار نبوده و بايستي با ديده‌ي احتياط به آن نگريست.

مقادیر و اندازه‌هایی که بیانگر ویژگیهای یک جامعه است را چه می‌گویند؟

الف نمونه                              ب آماره                           ج  پارامتر                                    د  جامعه آماری

باثبات‌ترین و بی‌ثبات‌ترین شاخص پراکندگی به ترتیب کدام است؟

الف انحراف استاندارد-دامنه‌ی تغییر    ب واریانس-انحراف چارکی      ج  انحراف استاندارد-انحراف چارکی       د  واریانس-دامنه‌ی تغییر

1) اگر میانگین قد 64 نفر از دانش آموزان یک کلاس راهمایی 150 cm باشد و انحراف استاندارد ، قد این دانش آموزان 16 باشد.

الف: اولاً خطای استاندارد میانگین و ثانیاً مشخص کیند ( با 95% اطمینان محودهی قد این دانش آموزان چقدر است؟

 2) اگر میانگین وزن یک گروه 25 نفری ورزشکار 80 کیلوگرم و نحراف استاندارد وزن آنان 20 کیلوگرم باشد .

الف : خطای استاندارد میانگین را تعیین کنید ؟

ب: تعیین کنید که 95% از این ورزشکاران در چه محدوده ی وزنی قرارداردند ؟