سن ازدواج

سني كه افراد در آن به زندگي زناشويي وارد مي‌شوند از آن رو حائز اهميت است كه بسياري از انگاره‌هاي رفتار خانوادگي را تعيين مي‌كند. سن ازدواج به نوبه خود به شرايط اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي در بستر جامعه بستگي دارد و لذا به قول سگالن (1375) سن ازدواج عامل محوري در تكامل خانواده است. تغييرات سن ازدواج در تعامل خود با شرايط اجتماعي ـ اقتصادي، پيامد و اثرات متعدد و مهمي براي فرد به دنبال دارد. همچنين سن ازدواج، عامل دموگرافيكي است كه تغييرات آن موجب تغيير ساير ويژگي‌هاي جمعيتي، همچون ميزان و تعداد تحصيل‌كردگان، مرگ و مير زنان درهنگام بارداري و وضع حمل و ميزان طلاق مي‌شود.

دو پلر‌سي‌گلينگل مي‌گويد: سن ازدواج هم مثل درصد ازدواج‌ها در گذشته بستگي به نوسانات اقتصادي داشت. وي مي‌گويد: در رژيم استبدادي فرانسه (قبل از سال 1789) هرچه سطح زندگي پايين‌تر بود سن ازدواج دختر عقب‌تر مي‌رفت ولي در سن ازدواج مردان تأثير نداشت. از طرف ديگر هنگام بحران و بدي محصول، در طبقات فقير از دو حال خارج نبود، يا دخترها خيلي زود شوهر مي‌كردند و يا اصلاً شوهر نمي‌كردند. وي نتيجه مي‌گيرد وقتي سطح زندگي اقتصادي و اجتماعي پايين بيايد، روز به روز تعداد زن‌هايي كه از شوهرانشان مسن‌تر هستند بيشتر مي‌شود. (ميشل، 1354، 139)

تئوري هاي همسرگزيني

گرچه تحقيق در اين قلمرو چندان سهل و آسان نيست اما دانشمندان كوشيده‌اند با بررسي تجربي الگوهاي واقعي انتخاب همسر در جوامع پيشرفته صنعتي، به شناسايي عوامل مؤثر در همسرگزيني نائل آمده و يافته‌هاي خود را تئوريزه كنند.

به عقيده برگس[1] و والين[2] در بررسي‌هاي مربوط به انتخاب همسر پنج عامل به‌عنوان عواملي كه اصولاً تعيين كننده هستند به چشم مي‌آيند:

1ـ همجواري                   2ـ تصور از همسر ايده‌آل

3ـ تصويري از والدين و زناشويي آنها        4ـ همسان همسري         

در تبيين تفاوتهاي قومي باروري، عده‌اي تفاوت در همانندي اقتصادي و اجتماعي را به عنوان علت اصلي تفاوتهاي مشاهده شده در سطح، روند و الگوهاي باروري گروههاي قومي مي‌دانند. اين نوع تبيين اغلب «فرضيه مشخصه‌ها[1]» يا «همانندي مشخصه‌ها[2]» ناميده مي‌شود (گلدشايدر و اولبنرگ، 361:1969). گاهي نيز به آن «مدل همانندي[3]»، «مدل آمريكاي شمالي از روابط قومي و نژادي»(ويكس، 2002: 409) و «مدل کوره مذاب[4]» (مک‌دانیل، 139:1996) می‌گویند.

تئوري همانندي، ابتدا توسط رابرت پارك و ارنست برگس[5] (1921) در تلاش براي توصيف تجربه پديده «ذوب شدن آمريكايي[6]»- یعنی فرايند همنوايي و همانندي با جامعه انگليسي زبان آمريكايي - ارائه شد (مک‌دانیل،138:1996و آندرسون،2001: 9-8). اين ديدگاه در مطالعات باروري، ابتدا توسط لي و لي[7] (1952و 1952)، پيترسون[8] (1961) و لوند[9] (1965) به كار گرفته شد (اسلاي، 1970: 444).

آموزش عمومي در گذشته:

 آنگونه که از شواهد و اسناد تاريخي برمي‌آيد آموزش در عهد باستان در ايران وجود داشته و براي آن ارزش قايل بوده‌اند، به گونه‌اي که آن را مخصوص طبقات بالاي جامعه مي‌دانسته‌ و از انتقال دانش به ديگر طبقات جلوگيري مي‌کرد‌ه‌اند. نمونه بارز اين مسأله همان مثال مشهور کفاش در زمان انوشيروان مي‌باشد. در اين دوره آموزش براي دختران بيشتر جهت آماده کردن آنها براي خانه‌داري و انجام وظايف خانه‌داري بوده است (صديق 1342: 82).

پس از ظهور نهضت اسلامي يعني از عهد پيشواي اسلام و خلفاي راشدين تا قرن دوم و سوم هجري مهمترين مرکز تجمع و تعليم و تربيت مسلمانان مسجد بود. غير از مساجد که قرنها مرکز تعليم و تربيت مسلمانان بود، از قرن چهارم به بعد، ايرانيان براي تعليم دانشها و علوم معمول عصر خويش به تأسيس مدارس جديدي مبادرت کردند. مهمترين مدارس آن ايّام در نيشابور، طابران از عمّال طوس و اصفهان و ري بود که در اين مدارس طلّاب و دانشجويان براي فرا گرفتن علوم ديني و حديث و تذکير و وعظ و خطابه جمع مي‌شدند (راوندي 1364: 7).

 ديدگاههاي عمده در زمينة مهاجرت

ديدگاه اقتصادي: از نظر اقتصادي، مهاجرتها اعم از مهاجرت داخلي و مهاجرتهاي بين‌المللي، مکانيزمي براي بازتوزيع نيروي کار است (زنجاني، 1380 : 121). از صاحبنظران عمده اين نگرش مي‌توان از آدام اسميت و اقتصاددانان کلاسيک نام برد که مهاجران کارگر را نيز تابع قانون عرضه و تقاضاي اقتصادي مي‌دانستند. اين نظريه، به تدريج تکامل يافت. ابتدا به نظريه اقتصاد جديد مهاجرت رسيد که در آن اصول و قوانين مشخصي براي مهاجرتها مطرح شد و سپس در برخورد آراء و عقايد به نگرشهاي سيستمي (نگرش جامع) گرايش يافت (همان : 136). آدام اسميت[1] (1778) مهاجران کارگر را نيز تابع قانون عرضه و تقاضا مي‌دانست و آن را نه تنها باعث رشد اقتصادي دو منطقة مهاجرپذير و مهاجرفرست محسوب می داشت بلکه حتي آن را وسيله‌اي براي بهبود وضع کار و اشتغال به شمار آورد. بعد از وي اقتصادداناني چون هاريس[2] و تودارو[3] (1976) اين نظريه را کمي تغيير دادند و تئوري جديدي را با عنوان نئوکلاسيک‌ها مطرح کردند. بر پايه اين نظريه، هر جا عرضة نيروي کار بيش از سرمايه باشد، دستمزدها رو به کاهش مي‌گذارد و در نقاطي که انباشت سرمايه بيش از نيروي کار باشد، دستمزدها سير صعودي مي يابد، اين وضع، مهاجرت نيروي کار از منطقه نخست به منطقة دوم را برمي‌انگيزد و تعادلي بين دستمزدها و نيروي کار ايجاد مي‌کند (همان : 121).

این کتاب از سوی انتشارات دانشگاه بوعلی سینا در شمارگان 1000 نسخه در پاییز 1390 چاپ و منتشر شده است. در مقدّمه‌ی کتاب آمده است: جمعیّت‌شناسي مطالعه‌ي جمعیّت، افزايش آن از طريق مواليد و مهاجرت به داخل و كاهش آن از طريق مرگ‌ومير و مهاجرت به خارج است. در مفهوم وسيع آن، جمعیّت‌شناسي مطالعه‌ي عوامل مؤثّر بر تغييرات جمعیّت و تأثير جمعیّت بر جهان اطراف ماست. این عوامل متفاوتند؛ بعضي از آن‌ها (مانند طول عمر) منشأ زيستي و ژنتيك دارند، امّا برخي ديگر (مانند علل محيطي مرگ يا هنجارهاي اجتماعي مؤثّر بر باروري) ماهيّت اقتصادي اجتماعي دارند. تأثير عوامل جمعیّتي را مي‌توان در زمينه‌هاي مختلف مشاهده کرد. براي مثال، جمعیّتي كه به سمت سالخوردگي مي‌رود ممكن است تأثيرات سوئي بر تركيب نيروي كار داشته باشد. يك تغيير عمده در شمار مواليد سالانه تأثير مهمّي بر نظام آموزشي سال‌هاي آتي خواهد داشت. رشد جمعیّت نيز ممكن است به تنهايي تأثير سوئي بر ظرفيّت حمل كره‌ی زمين داشته باشد و دست‌كم تعيين‌كننده‌ی عمده‌اي در كمّيت و كيفيّت محصولات كشاورزي‌اي كه در نهايت بايد توليد شود باشد. بنابراين، از ديدگاه‌هاي مختلف مي‌توان عوامل جمعیّتي را مورد مطالعه قرار داد. براي همين است كه جامعه‌شناسي جمعیّت و اقتصاد جمعیّت به عنوان دو حوزه‌ي مهم در مطالعات جمعیّتي درآمده‌اند.

تهیه کننده: حسین ضرغامی

نام و کد رشته امتحانی مجموعه علوم اجتماعی - دکتری جمعیت شناسی ۲۱۱۱ - منابع آزمون دکترای جمعیت شناسی

مواد امتحانی و ضرایب دکتری مجموعه علوم اجتماعی - دکتری جمعیت شناسی دانشگاه سراسری - کد ۲۱۱۱ :

۱- زبان انگلیسی با ضریب ۲:
جزوه زبان عمومی
جزوه زبان تحصيلات تكميلی
جزوه زبان تافل
جزوه سوالات تافل

۲- استعداد تحصیلی با ضریب ۱:
جزوه استعداد تحصیلی
جزوه هوش و استعداد تحصیلی
سوالات استعداد تحصیلی
کتاب استعداد تحصیلی

۳ - مجموعه دروس تخصصی در سطح کارشناسی (روش های مقدماتی تحلیل جمعیت)
جزوه روش های مقدماتی تحلیل جمعیت
آزمون مجموعه دروس تخصصی کارشناسی و کارشناسی ارشد به عنوان یک درس، با ضریب ۴ است

۴ - مجموعه دروس تخصصی در سطح کارشناسی ارشد (روش تحقیق و آمار، باروری و مرگ و میر)
جزوه روش تحقیق
جزوه آمار
جزوه باروری و مرگ و میر

1-  مقياس اندازه گيري (سطح سنجش) هر يك از متغيرهاي زير چيست؟

سن پدر

تعداد فرزندان

 نوع وسيله نقليه

 ميزان تحصيلات مادر

 2-  براي مقايسه پراكندگي در دو جامعه يا دو صفت مختلف از كدام شاخص آماري استفاده مي‌شود؟

کدامیک از موارد زیر را می‌توان جزو اشتباهات پوششی دانست؟

الف گرد کردن سن         ب دوباره شماری جمعیت         ج  تمایل به جوانتر نشان دادن      د   همه موارد

کدامیک از روشهای زیر جزو رشهای مستقیقم ارزیابی سرشماری است؟

الف معادله‌ی متوازن            ب مقایسه رشد جمعیت                ج  استفاده از نسبت جنسی            د  نمونه‌گیری یک یا پنج درصد جمعیت

از تقسیم جمعیت هر گروه سنی در سرشماری دوم به جمعیت دو گروه سنی پایینتر در سرشماری اول چه شاخصی بدست می‌آید؟

بخش جمعیّت سازمان ملل متّحد

بخش جمعیّت سازمان ملل متّحد برای نخستین بار اقدام به انتشار برآوردهایی از سهم مهاجران بین‌المللی بر حسب سن و جنس برای 196 کشور یا منطقه‌ی با 100 هزار نفر سکنه یا بیش‌تر در میانه‌ی سال 2010 نموده است. این داده‌ها دربرگیرنده‌ی پنج شاخص عمده‌ است:

1) سهم مهاجران بین‌المللی بر حسب سن

2) نسبت درصد مهاجران زن از سهم مهاجران بین‌المللی بر حسب سن

3) سهم مهاجران بین‌المللی به عنوان درصدی از کلّ جمعیّت بر حسب سن

4) توزیع نسبی مهاجران بین‌المللی بر حسب سن

5) میانه‌ی سنّی مهاجران بین‌المللی

داده‌های مربوط به کشورها یا مناطقی با کم‌تر از 100 هزار نفر سکنه در سال 2010 در برآورد سهم مهاجران بر حسب سن در مناطق عمده‌ی جغرافیایی اگرچه در محاسبه‌‌ها وارد شده‌اند، امّا به طور جداگانه نشان داده نمی‌شوند.

اگر تغییرات اندازه‌های دو متغیر هم‌جهت نباشد چه نوع همبستگی وجود دارد؟

 الف مستقیم و مثبت                     ب معکوس و منفی       ج  همبستگی مستقیم و کامل         د  عدم همبستگی

در مورد ضریب همبستگی کدام مورد درست نیست؟

 الف بهترین معیار تشخیص همبستگی است    ب مقدار آن بین 1-0 است    ج  رابطه کمی دو متغیر را نشان می‌دهد     د  مخصوص متغیرهای فاصله‌ای است

برای همبستگی بین جنسیت (مرد و زن) و خودکشی و عدم خودکشی از کدام ضریب استفاده می‌شود؟

توجه: سوالات به لحاظ محتوایی می باشد و شکل سوالات دقیقا این نیست ولی از جهت تعداد و محتوا همان است. هدف، ارایه تصویری کامل از نوع سوالات است. شکل اصلی سوالات در دسترس نیست.

حوزه زبان:

-          متنی در مورد مسایل جمعیتی و ترجمه روان آن

-          به سوالات زیر به صورت انگلیسی روان پاسخ دهید. 1- در مورد انتقادات از نظریه انتقال جمعیت به طور کامل توضیح دهید     2- ؟